نقش شکرگزاری در تعالی و سعادت انسان از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری گروه قرآن و حدیث، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی فضیلت سپاسگزاری و قدردانی در قرآن کریم و تحلیل آثار آن بر تعالی روابط انسان و دیگر پیامدهای سعادتمندانه آن، با رویکرد روان‌شناسی مثبت‌گرا انجام شد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با نگاهی درون‌متنی به قرآن کریم و به روش توصیفی‑ تحلیلی انجام شده است. بدین‌منظور آیات  قرآن کریم به‌عنوان منبع اصلی و کتاب هدایت انسان به سعادت و کمال، با تأکید بر تحلیل درون‌متنی آیات مرتبط با سپاسگزاری مورد بررسی قرار گرفت.
یافته‌ها و نتایج: بررسی‌ها نشان می‌دهد که سپاسگزاری در قرآن کریم دارای آثار و برکات متعددی در سطوح مختلف روابط انسانی است: انسان سپاسگزار در رابطه با خداوند متعال به‌دلیل «برخورداری از ویژگی بندگان ممتاز خداوند، همرنگی با خداوند متعال و برخورداری از توفیقات الهی» به رابطه‌ای متعالی دست می‌یابد؛ در رابطه با خویشتن به‌دلیل «رسیدن به کمال عقلی، فریب نخوردن از ابلیس و برخورداری از رفتار حکیمانه» متعالی می‌شود؛ و در سطح عمومی نیز از «زیادت نعمت، استجابت دعا، هدایت، رضایت خداوند و رهایی از عذاب» برخوردار می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1373). مترجم: مکارم شیرازى، ناصر. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.

    1. ابن‌منظور، محمدبن مکرم (۱۴۱۴هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
    2. ازگلی، محمد (۱۳۹۱). درآمدی بر گونه‌شناسی و تعریف تعالی در برخی از مکتب‌های بشری. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، ۴(۲)، ۱۵1- 181.
    3. اکبریان، سید محمد (۱۴۰۱). بررسی دیدگاه خاورشناسان در موضوع فضیلت شکر در قرآن و رابطه آن با اخلاقی بودن ایمان. پژوهشنامه اخلاق، ۱۱(۵۷)، ۴۹-۶۸.
    4. الهی، محمد.، جعفری، کاظم.، سفیدگران، آناهیتا.، و یاراحمدی، فائزه (۱۴۰۲). نقش تاب‌آوری و شکرگزاری در پیش‌بینی سلامت روان‌شناختی مادران دانش‌آموزان دارای ناتوانی یادگیری خاص. مجله سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، ۷(۲)، ۴۴۷-۴۵۳.
    5. امیری، حسین.، و سالاروند، ابراهیم (۱۳۹۸). مفهوم‌شناسی، مقایسه تطبیق و بررسی چگونگی شکل‌گیری شکرگزاری از دیدگاه اندیشمندان اسلامی و روان‌شناسی. ماهنامه معرفت، -(۲۶۶)، ۳۸-۵۸.
    6. جوکار، عاطفه (۱۳۹۶). ارزش‌های بنیادین در نظام تربیتی قرآن کریم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. مرکز پیام نور تفت. دانشگاه پیام نور یزد.
    7. جوهرى، اسماعیل بن حماد (۱۴۱۰هـ.ق). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
    8. حسینی بهلولی، جواد (۱۳۹۵). فضایل و رذایل بنیادین از منظر قرآن (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه حکیم سبزواری.
    9. خطیب، سیدمهدی.، شجاعی، محمدصادق.، آذربایجانی، مسعود.، و پسندیده، عباس (۱۳۹۹). الگوی زمان‌مند مقابله دینی در حوزه روابط با تکیه بر مفاهیم بخشایش، سپاسگزاری و امید. مجله روان‌شناسی فرهنگی، ۴(۲)، ۵۸-۷۳.
    10. دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه آزاد تهران (روزنه).
    11. راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد (۱۴۱۲هـ.ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم (الدار الشامیة دمشق).
    12. ریاحی مهر، باقر (۱۳۹۴). بررسی مفهوم سعادت و آثار آن از منظر قرآن. دوفصلنامه الهیات قرآنی، -(۳)، ۱۱۳-۱۴۱.
    13. شجاعی، زهره.، گودرزی، محمد علی.، و تقوی، سید محمد رضا (۱۳۹۴). پیش‌بینی علائم اختلالات روانی بر مبنای ایمان مذهبی و شکرگزاری. پژوهش در سلامت روانشناختی، ۹(۳)، ۴۳-۵۴.
    14. شمشادی، هه تاو.، یزدی، سیده منور.، و بنی جمالی، شکوه‌السادات (۲۰۱۸). اثربخشی آموزش برنامه مبتنی بر سپاسگزاری بر کاهش اضطراب وجودی در دانشجویان. مطالعات روان‌شناختی، ۱۴(۱)، ۲۳-۴۰.
    15. صاحب بن عباد کافی الکفاة، اسماعیل بن عباد (۱۴۱۴هـ.ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب.
    16. طباطبایى، محمدحسین (۱۳۹۰هـ.ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    17. طبرسی، فضل‌بن حسن (۱۴۰۸هـ.ق). مجمع البیان. بیروت: دار المعرفة.
    18. عسکری، حسن بن عبد الله (۱۴۰۰هـ.ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دارالآفاق الجدیده.
    19. عمید، حسن (۱۳۶۴). فرهنگ عمید. تهران: امیر کبیر.
    20. فراهیدى، خلیل بن احمد (۱۴۱۰هـ.ق). کتاب العین. قم: انتشارات هجرت.
    21. فرحزاد، حبیب‌الله (۱۳۹۷). نقش شکرگزاری در زندگی. نشریه ره‌توشه، -(۱۱۰)، ۲۵-۴۳.
    22. قرشى، سید على اکبر (۱۳۷۱). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    23. لشنی، زینب.، و شعیری، محمدرضا (۱۳۹۳). بررسی رابطه ساده و چندگانه سپاسگزاری با عواطف مثبت و منفی، شادکامی و خوش‌بینی. رویش روان‌شناسی، ۳(۴)، ۴۵- 60.
    24. لطف علی، حاتم.، و مشاقی، فرشته (۱۴۰۲هـ.ق). بررسی مفهوم شکر نعمت در قرآن و سنت، آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی آن. مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، -(۵۶)، ۲۵۹-۲۷۵.
    25. مکارم شیرازى، ناصر (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    26. موسوی، خدیجه، و رضایی‌منش، معصومه (۱۳۹۸). رابطه قدردانی و سلامت روان. چهارمین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در آموزش و پژوهش. محمودآباد.
    27. ورعی، پیام.، پورداد، سبا.، افشاری، سارا.، و میرشمسی، زهرا (۱۳۹۸). پیش‌بینی افکار خودکشی در سالمندان بر اساس سپاسگزاری و خودشفقت‌ورزی. نشریه سالمندشناسی، ۴(۱)، ۱۱-۱۹.